|
|
 |
Manufacturers |
|
|
|
|
|
|
|
| |
| What's New Here? |
 |
|
|
|
|
Chcielibysmy zaprezentowac Panstwu najnowszy skrypt prezentujacy przykladowy asortyment z dziedziny sztuki i literatury. Zamowienia zlozone w sklepie nie beda realizowane, wszystkie dane sa fikcyjne sluzace do celow pokazowych. Zapraszamy do testow i wyrazania swoich opinni o sklepie.
Literatura i sztuka hellenizmu
W miare upowszechniania sie w hellenistycznym swiecie znajomosci jezyka greckiego, literatura w nim tworzona stopniowo zaczela odzwierciedlac nowe warunki zycia. W Atenach wraz z utrata niezaleznosci polis od wplywow zewnetrznych zakonczyla sie epoka, w ktorej pisarze skupiali sie na sprawach biezacych, czesto atakujac wprost przywodcow politycznych, jak to czynili autorzy tworzonych w V wieku p.n.e. komedii. Obecnie komediopisarze tacy jak Menander (okolo 342-289 p.n.e.) i Filemon (okolo 360-263 p.n.e.) przedstawiali sprawy nie tracace aktualnosci w zadnej epoce. Zajmowali sie sporami i procesami sadowymi, cierpieniami fikcyjnych kochankow, tworzac komedie nieco przypominajace dzisiejsze opery mydlane. Zdobyly one tak wielka popularnosc, ze w nieodleglej przyszlosci staly sie wzorem dla komediopisarzy rzymskich.
Poeci tacy jak Teokryt z Syrakuz na Sycylii (urodzony okolo 300 p.n.e.) i Kallimach z Kyrene w Afryce Polnocnej (okolo 305-240 p.n.e.) - obaj osiedlili sie w Aleksandrii, aby korzystac z dobrodziejstw krolewskiego mecenatu Ptolemeuszow - centralnym tematem swoich dziel uczynili subiektywne ludzkie uczucia. Nowatorstwo ich poezji polegalo na tym, ze wymagala ona od odbiorcy duzego wysilku intelektualnego oraz emocjonalnego zaangazowania. Tylko erudyta mogl zrozumiec wszystkie aluzje i w pelni docenic wielowarstwowe odniesienia do mitologii, zawarte w tworzonych przez tych poetow krotkich utworach, stanowiacych przeciwienstwo homeryckiej epiki. Teokryt byl pierwszym greckim poeta, ktory w swojej tworczosci podjal temat odmiennosci miasta i wsi. Jego poematy pasterskie zwane Idyllami podkreslaja roznice dzielace zycie miasta od bukolicznego zycia mieszkancow wsi. Opisywana przez Teokryta ludnosc wiejska to Grecy zyjacy i pracujacy w wyidealizowanym krajobrazie, a nie egipscy chlopi. Mimo to tworczosc Teokryta stanowi odzwierciedlenie charakteryzujacego panstwo Ptolemeuszow podzialu spoleczenstwa na konsumentow zywnosci zamieszkujacych miasta i jej producentow, mieszkancow wsi.1)
Tematy, jakie podejmowal w swej obszernej tworczosci Kallimach, pozwalaja domyslac sie, ze dzielil on hellenistyczne spoleczenstwo wedlug innego niz Teokryt kryterium - na intelektualna elite i niewyksztalcone masy. "Nienawidze pospolitego tlumu" - tak mogloby brzmiec motto, ktorym kierowal sie Kallimach, piszac swoje dziela i adresujac je do konkretnego odbiorcy. Tworczosc Kallimacha na rowni z tworczoscia jego wielkiego literackiego rywala, Apolloniosa Rodyjskiego, stanowi przyklad hellenistycznej poezji intelektualnej przeznaczonej wylacznie dla wyksztalconej elity. Poemat Apolloniosa poswiecony wyprawie Jazona i Argonautow swiadczy, podobnie jak krotkie utwory Kallimacha, o wielkiej erudycji autora, ktora docenic i ocenic potrafil jedynie odbiorca o literackim wyksztalceniu. Hellenistyczni poeci - podobnie jak ich poprzednicy zyjacy w VI i V wieku p.n.e. - musieli brac pod uwage gusta swoich patronow, na ktorych utrzymaniu czesto pozostawali. W utworze gloszacym chwale Ptolemeusza II Teokryt tak oto przedstawil zjawisko mecenatu w hellenistycznej literaturze:
[...] Kiedy na zawody
Dionizosa przybedzie jakis spiewak dzwieczny,
Nie odejdzie bez sutej za swoj kunszt nagrody.
Przeto Ptolemeusza slawi w piesni wdziecznej.
Swych bogactw na coz lepiej czlowiek uzyc moze,
Niz zarobic na takie u potomnych imie?2)
Hellenistyczni wladcy wspierali zycie intelektualne, oferujac wybitnym literatom i naukowcom finansowe wsparcie i naklaniajac ich do osiedlenia sie w swoich stolicach; takie postepowanie mialo swiadczyc o wielkosci i wielkodusznosci monarchow. Ten szczegolny rodzaj wspolzawodnictwa rozstrzygneli na swoja korzysc Ptolemeusze, ktorzy uczynili z Aleksandrii intelektualne centrum hellenistycznego swiata. Tam wlasnie powstal pierwszy w swiecie instytut badawczy. W jego ogromnej bibliotece, w ktorej zamierzano zgromadzic egzemplarze wszystkich istniejacych wowczas ksiazek (w postaci rekopismiennej), znajdowalo sie az piecset tysiecy zwojow. Do gmachu biblioteki przylegal budynek, w ktorym pozostajacy na utrzymaniu krola naukowcy wspolnie jadali posilki i tworzyli kompendia owczesnej wiedzy, takie jak Cuda swiata i Rzeki Europy autorstwa Kallimacha, pisujacego poza poezja takze uczone traktaty proza. Nazwa tej budowli, Muzeum (Musaion to po grecku "miejsce poswiecone Muzom", boginiom opiekujacym sie sztuka i nauka) przetrwala do dzis jako okreslenie instytucji majacej krzewic i chronic wiedze. Aleksandryjscy uczeni byli niezwykle plodni. Absolutnym rekordzista byl Didymos (okolo 80-10 p.n.e.), posiadajacy przydomek Chalkenteros, czyli "o spizowych wnetrznosciach", nadany mu z powodu niestrudzonego pisania, jako ze byl autorem prawie czterech tysiecy ksiag.
Zadna z kobiet parajacych sie w epoce hellenistycznej poezja nie cieszyla sie - o ile wiemy - krolewska opieka. Kobiety celowaly w epigramach, krotkich utworach poetyckich umieszczanych pierwotnie na nagrobnych epitafiach. Do najslynniejszych autorow epigramow nalezal Kallimach. W okresie tym epigram ulegl znacznemu przeobrazeniu i zaczal sluzyc do wyrazania osobistych uczuc i doznan, przede wszystkim milosci. Do naszych czasow przetrwaly wytworne epigramy, ktore wyszly spod piora kobiet wywodzacych sie z rozmaitych czesci swiata hellenistycznego. Byly wsrod nich: Anyte z Tegei na Peloponezie, Nossis z Lokrow w poludniowej Italii, Moiro z Byzantion nad Bosforem. W ich utworach czesto wystepuja kobiety, od kurtyzan do czcigodnych matron. W literaturze hellenistycznej nic lepiej nie oddaje glebi ludzkich uczuc niz epigramy, takie jak na przyklad ten poswiecony potedze Erosa:
»Nie ma rozkoszy nad milosc. Przy niej - czymze jest slodycz wszelka?
Dla niej - wypluje i miod.«
Tak mowi Nossis. Czyich ust nie dotknal pocalunek Cyprydy, ten nie wie,
jakimi kwiatami sa roze.3)
Hellenistyczni rzezbiarze i malarze, podobnie jak wspolczesni im poeci, kladli w swoich dzielach nacisk na emocje i wewnetrzne przezycia przedstawianych postaci. Artysci epoki klasycznej na ogol nadawali twarzom wyraz niebianskiego spokoju, bedacego raczej wizja idealna niz zapisem rzeczywistosci. Rzezbiarze hellenistyczni, niezaleznie od rodzaju przedstawienia, starali sie ukazywac uczucia w sposob bardziej realistyczny. W slynnym portrecie Aleksandra Wielkiego jego tworca, Lizyp, uchwycil zarliwe wizjonerstwo mlodego zdobywcy. Slynna rzezba z Pergamonu, upamietniajaca zwyciestwo Attalidow nad galijskimi najezdzcami w III wieku p.n.e., dzielo nieznanego artysty, ukazuje galijskiego wojownika odbierajacego sobie zycie; wczesniej Gal zabil zone, aby nie dopuscic do wziecia jej w niewole przez zwyciezcow. Widz moze obserwowac cierpienie Gala, ktoremu wyznawany przezen kodeks zabrania poddania sie i nakazuje popelnic samobojstwo. Wielkie malowidlo przedstawiajace Aleksandra w walce przeciw perskiemu krolowi i jego armii (Bitwa pod Issos) ukazuje obu protagonistow w charakterystyczny sposob: Aleksander sprawia wrazenie bardzo skoncentrowanego, Dariusz jest wyraznie przerazony. Artysta - ktorym byl albo Filoksenos z Eretrii, albo Greczynka z Egiptu noszaca imie Helena (jedna z pierwszych znanych nam z imienia kobiet artystek) - wykorzystal skrot perspektywiczny i swiatlocien dla zwiekszenia sily oddzialywania dziela.
Aby w pelni zrozumiec hellenistyczna rzezbe, musimy pamietac, ze byla ona, podobnie zreszta jak dziela mistrzow wczesniejszych epok, malowana jaskrawymi kolorami. Tworzacy w IV wieku p.n.e. rzezbiarz Praksyteles zauwazyl, ze jego najlepsze dziela to "te, ktore pomalowal Nikiasz", skadinad wybitny malarz tamtego okresu.4) Sztuka hellenistyczna roznila sie od klasycznej swoim spolecznym kontekstem. Dziela epoki klasycznej byly zamawiane przez polis i wystawiane na widok publiczny, czasem placili za nie zamozni obywatele, ktorzy ofiarowywali je swojej polis. Teraz rzezbiarze i malarze tworzyli w coraz wiekszym stopniu na zamowienie krola, a takze czlonkow miejskiej elity, ktorzy pragneli w ten sposob udowodnic, ze ich artystyczne gusta sa rownie wyrafinowane jak gusta czlonkow rodziny krolewskiej. Aby odniesc sukces, artysta musial zadowolic swoich bogatych patronow, nalezy wiec sadzic, ze zwiekszanie sie roznorodnosci tematycznej bylo trendem akceptowanym przez krolow, krolowe i czlonkow elity. Postacie ukazywano w rozmaitych sytuacjach, czesto zaczerpnietych z zycia prywatnego, co takze bylo sprzeczne z tradycja sztuki epoki klasycznej. Hellenistyczni rzezbiarze przedstawiali postacie nieobecne w sztuce wczesniejszych epok: cudzoziemcow (jak ow slynny umierajacy Gal), pijakow, atletow zmeczonych walka, starych ludzi o twarzach pokrytych zmarszczkami. Szczegolnie popularne bylo przedstawianie nagich postaci kobiecych. Naga Afrodyta, ktora Praksyteles wyrzezbil dla Knidos, byla tak podziwiana, ze Nikomedes, krol lezacej w Anatolii Bitynii, proponowal, ze ureguluje caly knidyjski dlug publiczny, jesli w zamian otrzyma posag. Knidyjczycy odmowili.
Hellenistyczni tworcy jako pierwsi zaczeli ukazywac abstrakcyjne idee w postaci pewnych okreslonych wyobrazen. Rzezbiono posagi majace przedstawiac na przyklad Pokoj i Obled. Do tej samej artystycznej tradycji nalezy tez slynna nowojorska Statua Wolnosci. Do hellenistycznych tradycji odwoluje sie tez wspolczesna architektura neoklasycystyczna, wzorujac sie na hellenistycznych budowlach publicznych, ktorych tworcy czesto smialo laczyli ze soba porzadek dorycki i jonski, a porzadek koryncki ozywiali bogata dekoracja roslinna.
|
|
|
|
|
|
